مفهوم‌شناسی
در لغت به‌معنیگرامی بودن، نجیب‌بودن، باحسب‌بودن، از خانوادۀ خوب بودن، نبالت، نیکوگوهری، پروز، نکوگهری، گرامی‌شدن، گرامی و گرامی نژاد گردیدن، گوهری‌شدن، نجیب‌شدن،[1] اصیل و پاک‌نژاد‌بودن، حیا و پاک‌دامنی است.[2]
در اصطلاح نیز به‌معنای اصالت، بزرگواری و پاکی نژاد است. در عرف مردم به کسی که عفیف و دارای خانوادۀ خوب است، نجیب گفته می‎شود.[3]

حقیقت نجابت
برخی از صاحب‌نظران نجابت را صرفا یک پدیدۀ ارثی شمرده و آن‌ را مساوی با اصیل‌زادگى می‌دانند و معتقدند همان‌گونه كه انسان‌ها در ساختار فیزیکی و به‌خصوص در خطوط و نقوش اصلى بدنی، شباهت زیادی به ‌پیشینیان خود پيدا مي‎كنند، رذائل و سجایای اخلاقی نيز از پدر و مادر، به فرزندان آنها به ارث مي‌رسد.[4]

در هجونامۀ منسوب به فردوسی در خصوص تلازم فرومایگی و فروزادگی چنین آمده است:

درختی تلخ است وی‎را سرشت ** گرش برنشانی به باغ بهشت

وراز جوی خلدش به هنگام آب ** به بیخ انگبین ریزی و شیر ناب

سرانجام گوهر به کار آورد ** همان میوۀ تلخ بار آورد.[5]

دستۀ ديگرى هم معتقدند، سجایا و رذائل اخلاقی نتيجۀ تناسب آموزش و پرورش با ساختمان مغز افراد و تأثیر محیط است. اما در ادوار گذشته، چون نظام آموزش و فرهنگ در دسترس عموم مردم نبوده، لذا آنها دانش و بينشى كه در خور ادارۀ امور زندگى جامعه باشد، نداشته و اگر هم در موارد وجود داشته، منحصر به‎طبقۀ مخصوصى بوده است. لذا، براى ادارۀ امور اجتماعى، چارۀ جز توسل به اصیل‌زادگى و نجابت و خاندان‎هاى كهن نداشته‌اند.[6]

برخی معتقدند که پدران و مادران و بلكه سلسلۀ پدران و مادران، اعم از دور و نزديك در ساختار فیزیکی و معنوى انسان‎ها نقش دارند. اما تدبیر نهایی در دست کردگار هستی است. لذا گاهى که خدا مي‎خواهد شاهكارى از حيث زيبایى، يا حسن اخلاق يا هردو، به وجود بياورد هر آنچه زیبایی ظاهری يا معنوى يا هردو، در سلسلۀ پدران و مادران وجود داشته است همه را جمع کرده و در موقع تكوين يك‌جا به‌عنوان ميراث به بندۀ برگزيدۀ خود عطا مى‌کند. مانند محمد، على، فاطمه و يازده فرزندش و گاهى برعكس مي‎خواهد قومى را تنبيه كند آنچه از اخلاق زشت براى اين‎كار لازم دارد، از سلسلۀ پدران و مادران گرفته، به‌ ميراث به‌ يكى از اعقاب آنها مي‌دهد. چهره‎هایی مانند: اتيلا، چنگيز، لنين، استالين، هيتلر و موسولينى، را به ‎وجود ‌آورده و آنها را بلاى جان خلقش قرار مي‌دهد.[7]

در فرهنگ اسلامی نجابت یک کمال اختیاری انسانی تلقی شده است[8] که سنگ‌بنای آن پاکیزگی از گناه[9] و حقیقت آن بيزارى جستن از گناهان و اموراتی است كه سبب خوارى انسان در دنیا و یا آخرت می‌شود.[10] انسان‌های نجیب افرادى هستند كه تربيت دينى آنها كامل شده و نزديك مقام عصمت رسيده و مصلح و مربى جامعه شده‏اند.[11]

نجابت در فرهنگ‌ها و ادوار مختلف جهان

ايرانيان باستان، نجابت را ارثی می‌دانستند. آنها غير از اعضاى يك خانواده، كسى را شایستۀ ‎پادشاهى نمى‌دانسته‌اند. همچنين حاکمان، روحانیت و مقامات لشکری و کشوری هر ولایت را از میان خاندان كهن همان ولايت انتخاب می‎کرده‎اند. در دورۀ ساسانیان حتى زمین‌داران، اربابان دهستان و خانواده‌هاى دهقان را كه نجبا و اصیل‌زادگان دهاتى كشور بوده‌اند، از نسل خاندان شاهان و رؤساى ادوار قبل مى‌پنداشته‌اند.[12]

جامعۀ هندو بر اساس منزلت اجتماعی به‌چهار طبقۀ: براهمن (روحانیان و دانشوران)، کشتر (فرمانروایان و جنگ‌آوران)، ویش (بازرگانان و کشاورزان) و سودرا (خدمت‌گزاران) دسته‌بندی می‌شد و آنها افرادی خارج از این چهار طبقه را نجس می‌دانستند. اما گاندی آنها را فرزندان خدا نامید و نظام طبقاتی هند را از میان برداشت.[13] نجیب‌زادگان هندی با القاب راجه، راجپوت و مهاراجه مشخص می‌شدند و یکی از معروف‌ترین نجیب‌زادگان هندی «ممتازمحل» معشوقه و همسر «شاه جهان» است. «شاه جهان» در زمان حیات او کاخی به نام «خاص محل» ساخت و بعد از مرگ او مقبرۀ با شکوهی به‎نام «تاج محل» بر روی آرامگاه او ساخت که به یکی از عجائب هفتگانۀ جهان معروف شده است.[14]

در چين و ژاپن نیز مردم امپراطوران خود را اولاد آسمان و زادۀ آفتاب مي‌دانستند.[15] در طبقۀ بعدی معروفترین نجیب‎زادگان نظامی در قرون وسطی و عصر جدید ژاپن سامورایی‌ها بودند که به آنان بوشی یا بوکه هم گفته می‌شود. آنها افرادی بسیار با هوش و با فرهنگ از گروه‌های بسیار حرفه‌ای جنگ‌جو، و دارای جایگاه اجتماعی و قدرت اقتصادی بالا بودند که نقش مهمی در تاریخ، فرهنگ، ادبیات و هنر قرون وسطایی ژاپن ایفا کرده‌اند.

قوانین آنها در واقع ترکیبی از اصول سه دین: شینتویسم، بودیسم و کنفوسیانیسم است. آنها در آموزه‌های خود نکات مثبت این سه دین را استخراج کرده و تحت عنوان «بوشیدو»، به پیروان خود آموزش می‌دادند. آموزه‌های بوشیدو عبارت بود از -کنترل نفس، وفاداری به‌ارباب، آبرومندی، صداقت، ادب، خیرخواهی، شجاعت، درست‌کاری، احترام به پدر، مادر و اجداد، کوچک‌شماری زندگی مادی، خونسردی در برابر حوادث و عشق به میهن- که همۀ سامورایی‌ها به آن، پایبند بودند.[16]

اعراب جاهلي و قوم ژرمن، از همۀ اقوام دیگر بيشتر به‎اصیل‌زادگى معتقد بوده‌اند.[17] خشن‌ترین شکل نژادپرستی در طول تاریخ بشر، در نازیسم ظاهر شد. تبعیض بین عرب و عجم در دوران خلفا و به‌خصوص بنی‌امیه، نژادپرستانه بود.[18]

طبقات اشرافی در اروپای سده‌های قبل، در مواجهه با طبقات فقیرتر، مدعی هوش بالا و اخلاق والاتر بودند. فقرا نجیب حساب نمی‌شدند و فرزندانشان نیز نجیب‌زاده نبودند.[19] جامعۀ انگلیس از نظر اجتماعی به پادشاهان، نجیب‌زادگان یا «مردان ایلدور» و مردان آزاد یا «سرول‌ها»، تقسیم می‌شد و مردم پادشاهان را جانشینان خداوند می‌پنداشتند. به خانواده و همراهان پادشاه، اشراف می‌گفتند.[20] القابی مانند پرنس، دوك، لرد، شريف، سرانگليس، ماركى، كنت و وى‌كنت، بارن، شواليه، مسيودوى، گراف و فن‌هاى كه امروز هم در اين كشورها متداول است، بقيۀ همان نجابت و اصیل‌زادگى قرون وسطى است.[21]

احساس خودبرتربینی در میان قوم یهود، شدیدتر از هر قوم و آئین دیگر است، و همین باور آنها را تبدیل به یک قوم منزوی و جامعه‌گریز کرده است.[22]

در آمريكا چون سكنۀ آن از مهاجرين کشورهای دیگر و اساس حكومت آن جمهورى است، لذا غیر از تبعیض نژادی در قالب رنگ، نجیب‌زادگی در این کشور اهمیت چندانی ندارد.[23]

نجابت در فرهنگ اسلامی

به باور مسلمانان نجابت ریشه در نسب دارد و نجیب به کسی گفته می‌شود، كه از ريشۀ پاك و پر فضيلت برخاسته و خللی در حلال‌زادگی او نباشد.[24] اما بدون تردید حلال‌زادگی غیر از برتری نژادی است. در تعليمات اسلامى سياه حبشى با سيد قرشى یکسان انگاشته شده است.[25] در نگاه امام سجاد؛ اسلام تفاخر نژادی و فاصلۀ طبقاتی را از ميان برداشته و همۀ مسلمانان حلال‌زاده را نجیب قلمداد نموده است.[26] به گفتۀ قرآن همۀ انسان‌ها از یک مرد و زن آفریده شده‌[27] و همگی در گرو کردار خودند. [28] شعر مولوى نیز نظر به تفسير همين دو آيه است:

هر که را خوی نکو باشد برست ** هر کسی کو شیشه‌دل باشد شکست

پس امام حی قایم آن ولیست ** خواه از نسل عُمَر خواه از عَلیست.[29]

در فرهنگ اسلامی همۀ مردان و زنان مسلمان نجيب فرض شده‌اند و مسلمانان از بدگمانی، بدبينی و بدگویی نسبت به‌همدیگر پرهیز داده شده است. اما، به آنها توصیه شده که پیش از ازدواج در نجابت‏ شریک آیندۀ زندگی خود تحقيق و آن را از میان انسان‌های پاک‌دامن انتخاب كنند تا یک نسل نجیب از خود برجا گذارند.[30] نجابت اکتسابی، حفظ عفت و پاکی در زندگی مشترک و وفاداری به‌شریک زندگی است[31] که مانند سائر سجایای اخلاقی با كنترل نيروى خشم و شهوت و تعدیل آن دو، در قلب نهادینه می‌شود.[32] کسانی که با بردباری تلاش می‌کنند که قوای شهوت و غضب خود را مهار کنند، به نجابت و پاکی دست خواهند یافت.[33] آنها با محافظت از نیروی غضب و کنترل آن به ‌ثبات قدم و نجابت‏ می‌رسند.[34] انسان‎های نجیب در تقویت پاکدامنی و عفت و حیای خود می‌کوشند و با همین روش اصالت خانوادگی و بزرگواری و نجابت خویش را حفظ می‌کنند.[35]

علی رغم تأکید اسلام بر لغو برتری نژادی در جوامع اسلامی نیز نوعی احساس برخورداری از «ژن برتر»، «ژن خوب» در میان برخی افراد وجود دارد اما مردم و نخبگان جامعه پذیرای آن نیستند.[36] توهمات برتری انگارانه در میان اعراب نیز باقی‌ماند. لذا در موضوع جانشینی پیامبر، مهاجرین بر انصار و در میان مهاجرین قریشی‌ها بر سائر مهاجرین ادعای برتری داشتند.[37] آنها در تأئید این برتری روایاتی را نیز به پیامبر اسلام نسبت داده‌اند. اما حاکم نیشابوری استناد این روایت به پیامبر اسلام را ضعیف شمرده است.[38]

ویژگی‌های انسان‌های نجیب در اسلام

در آموزه‌های اسلامی انسان‌های نجیب به‎ سجایای اخلاقی گرایش و از رذائل اخلاقی پرهیزی آمیخته با حياء دارند.‏[39] آنها زمامدار خویشتن‌اند و از هوس‌های زودگذر و خواهش‌های حقیرکنندۀ نفسانی پرهیز دارند.[40]

انسان‌های نجیب عزت نفس،[41] چهرۀ دلربا و قلب مهربان دارند.[42] وفاداری،[43] پرهیز ازپیمان‌شکنی،[44]خضوع در برابر پروردگار،[45] انصاف با مردم از ویژگی‌های انسان‌های نجیب است.[46] آنها آنچه را که براى خود نمی‌پسندند به دیگری نیز روا نمی‌دارند.[47] چشم‌پوشی از جفا و لغزش مردم،[48] کم‌گویی،[49]راستگویی،[50] وقار[51] بخشندگی از تقصيرات مردم[52] گشاده‌ دستی،[53] احسان و برخورد كریمانه با‎ مردم[54] پایبندی به مسائل اخلاقی، دوری از کینه، رفتار محترمانه، داشتن شخصیت آرام و صبور، توکل بر خدا، پرهیز از دورویی و چاپلوسی، از ویژگی‌های مردان و زنان نجیب است‏.[55]

اهتمام به تربیت فرزندان و امور خانه‏دارى، احترام و سازگاری با شوهر، ملاحظۀ اقتصاد خانواده در امور خوراک و پوشاک، اهتمام به حفظ حجاب، پرهیز از آرايش برای جلب توجه دیگران و پرهیز از معاشرت بيش از ضرورت با مردان بیگانه، از ویژگی‌های زنان نجیب است.[56]

آثار نجابت

جلب محبت انسان‌های دیگر،[57] شایستگی محبت، مجالست و رفاقت با انسان‌های صالح،[58] امنیت روانی از طمع هوس‌رانان،[59] كاهش دشمنى با مردم،[60]حفظ نفس و هدایت جامعه در مسیر درست، ممانعت از آسیب‌پذیری افراد جامعه در برابر وسوسه‌ها،[61] داشتن زندگى خوش و خرّم دارند،[62] پرورش فرزندان سالم، صالح و شایسته را از آثار نجابت بر شمرده‌اند.[63]

نجابت در دنیای امروز

رشد ارزش‌های دموکراتیک در جهان، به‌ویژه از نیمۀ دوم قرن بیستم به این سو، همۀ اشکال نژادپرستی را، چه فیزیولوژیک چه فرهنگی، غیر قابل دفاع کرده و امروزه فاصلۀ طبقاتی در میان جوامع انسانی تاحدودی از میان رفته است. اما تحقیر و بهره‌کشی از سیاه‌پوستان حتی در میان خود سیاهان هنوز وجود دارد.[64]

همچنین توهم بهره‌مندی از ژن برتر یا «ژن خوب» در میان برخی از هنرپیشگان، هنرمندان، دولتمردان و افراد مشهور جهان وجود دارد و بسیاری از «آقازاده»های دنیا فکر می‌کنند که از «ژن خوب» برخوردارند.[65] با استفاده از تست‌های دی‌ان‌ای ثابت شده است که پدران یا مادران دور برخی از شخصیت‌های معروف دنیا از خانوادۀ سلطنتی بوده‌اند. به‌عنوان مثال: باراک اوباما، چهل و چهارمین رییس جمهور ایالات متحده با فاصلۀ ۹ نسل پسرعموی ملکه الیزابت است. پدران او با وینستون چرچیل، بوش پدر و پسر نیز ارتباط خونی داشته‌اند. بیانسه (خواننده معروف)، هیلاری داف و بروک شیلدز، (بازیگران هالیوود)، از نزدیکان ملکه الیزابت دوم و پدر مشترک آن ‌ها نیز شاه هنری دوم است. مدونا ملکه موسیقی پاپ با فاصلۀ ۹ نسل دختر عمومی دوشس کورنوال فرانسوی است. دودمان خانوادگی آنجلینا جولی از طریق مادر به شاه فیلیپ دوم، باز می‌گردد. جولی با خانوادۀ ماری فرانسه که از زنان مشهور و تأثیرگذار تاریخ فرانسه بوده مرتبط است.[66]

منابع

آقاجمال خوانسارى، محمد بن حسين، شرح غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، تهران، دانشگاه تهران، 1366ش.

ابن‏بابويه، محمد بن على، بلوهر و بوذاسف، ترجمۀ مجلسی، محمدباقر، تهران، امير كبير 1376ش.

ابن‏بابويه، محمد بن على، خصال شيخ صدوق، ترجمۀ كمره‏اى، محمدباقر، تهران، كتابچى، 1377ش.

اسدزاده، مریم، «نسب آنگلوساکسون از کجا می‌آید؟»، وب‌سایت دوران، تاریخ بازدید از سایت: 26 اسفند 1402ش.

انصاريان، حسين، عرفان اسلامى (شرح مصباح الشريعة)، قم، دار العرفان، 1386ش.

اوپانیشاد، ترجمۀ داراشکوه، محمد، به اهتمام تاراچند و نائینی، جلال، تهران، علمی، 1381ش.

ایروانی، شهین، «ریشه‌های تاریخی و آثار تربیتی اعتقاد به‎برگزیدگی در آئین یهود»، مجلۀ روان‌شناسی و علم تربیتی، سال سی و چهارم شماره 1، 1383ش.

بهشتى، احمد، تربيت از ديدگاه اسلام، قم، پيام، 1360ش.

بیهقی، محمد بن حسین، تاریخ بیهقی، تهران، دنیاى كتاب‌، بی‌تا.

پرهیزکاری، غلام‌رضا، «هجونامۀ منتسب به فردوسی»، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آذر ۱۳۹۷ش.

«پسر ترامپ مدعی ژن خوب»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ درج مطلب: 30 مرداد 1396ش.

پناهی، حسین‌علی، «سلبریتی‌هایی که خون نجیب‌زادگی در رگ‌های خود دارند»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1398ش.

«چگونه خودمان را یک فرد نجیب و سر به زیر نشان دهیم؟»، مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1391ش.

خلجى، محمدتقى، اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه)، قم، پرتو خورشيد، 1383ش.

سجاسى، اسحاق بن ابراهيم، فرائد السلوك، تهران، پاژنگ، 1368ش.

شایگان، داریوش، «نژادپرستی چیست؟»، سایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 20 فروردین 1402ش.

شبر، عبدالله،‏ اخلاق، ترجمۀ محمدرضا جباران، قم، انتشارات هجرت،‏ 1378ش.‏

صدر، رضا، استقامت، قم، دفتر تبليغات اسلامى، 1377ش.

صدر، رضا، تفسير سوره حجرات، قم، دفتر تبليغات اسلامى، 1379ش.

طالقانى، نظرعلى، كاشف الاسرار، تهران، رسا، 1373ش.

فيض كاشانى، محمد، ترجمة الحقائق فی محاسن الاخلاق، ترجمۀ کاشانی، محمد، تهران، مدرسه عالى شهيد مطهرى، 1387ش.

فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى، ده رساله فيض كاشانى، اصفهان، مركز تحقيقات علمى و دينى امام اميرالمومنين على (عليه السلام)، 1371ش.

فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى، راه روشن: ترجمه كتاب المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامی، 1372ش.

كانون نشر و ترويج فرهنگ اسلامى حسنات اصفهان، سيرى در سپهر اخلاق، قم، صحيفه خرد، 1389ش.

مكارم شيرازى، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مدرسة الإمام علي بن أبي طالب (عليه السلام)، 1377ش.

مسترحمى، هدايت‏الله، نصايح لقمان حكيم، تهران، اسلاميه، 1381ش.

مولوی بلخی، مولانا جلال‌الدین محمد، مثنوی معنوی، با تصحیح و اهتمام نیکلسون، رینولد آلین، هلند، مطبعۀ بریل، 1925م.

«نجابت جنسی زن»، وب‌سایت نشر پیله، تاریخ درج مطلب 1 اردیبهشت 1401ش.

«نجابت چیست؟ خصوصیات دختر نجیب کدام است؟»، وب‌سایت مجلۀ بانوان، تاریخ درج مطلب: 13 تیر 141ش.

نراقى، احمد، معراج السعادة، قم، هجرت، 1378ش.

نصيرالدين طوسى، محمد، اخلاق ناصرى، تهران، علميه اسلاميه، 1413ق.

«هر آنچه که دربارۀ رسم سامورایی نمی دانید!»، ساعد نیوز، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1401ش.

هلالى، سليم بن قيس، كتاب سليم بن قيس الهلالي، قم، الهادى، 1405ق.

عبدالله اخلاقی

[1]. دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، ذیل واژۀ نجابت، وب‌سایت واژه‌یاب.

[2]. عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ نجابت، وب‌سایت واژه‌یاب.

[3]. «چگونه خودمان یک فرد نجیب و سر به زیر نشان دهیم؟»، وب‌سایت مرکز پاسخگویی به سوالات دینی.

[4]. مستوفی، شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۳.

[5]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳19؛ پرهیزکاری، «هجونامۀ منتسب به فردوسی»، وب‌سایت گنجور.

[6]. مستوفی، شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۳.

[7]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۱۹.

[8]. طالقانى، كاشف الاسرار، 1373ش، ج2، ص423-424.

[9]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص141.

[10]. آقاجمال خوانسارى، شرح غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج3، ص77.

[11]. ابن‏بابويه، خصال شیخ صدوق، 1377ش، ج2، ص105.

[12]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۴.

[13]. اوپانیشاد، ج1، ص27-29.

[14]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۴.

[15]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰5.

[16]. «هر آنچه که درباره رسم سامورایی نمی دانید!»، وب‌سایت ساعد نیوز.

[17]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳18.

[18]. شایگان، «نژادپرستی چیست؟»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران.

[19]. شایگان، «نژادپرستی چیست؟»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران.

[20]. اسدزاده، «نسب آنگلوساکسون از کجا می‌آید؟»، وب‌سایت دوران.

[21]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۴.

[22]. ایروانی، «ریشه‌های تاریخی و آثار تربیتی اعتقاد به‎برگزیدگی در آئین یهود»، مجلۀ روان‌شناسی و علم تربیتی، 1383ش، ص177.

[23]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳۰۵.

[24]. خلجى، اسرار خاموشان، 1383ش، ج2، ص69.

[25]. مستوفی، ‌شرح زندگانی من، 1384ش، ج۳، ص۳2۰.

[26] صدر، تفسير سوره حجرات، 1379ش.

[27]. سورۀ حجرات، آیۀ 13.

[28]. سورۀ مدثر، آیۀ 38.

[29]. مولوی بلخی، مثنوی معنوی، 1925م، دفتر دوم، بخش21.

[30]. صدر، تفسير سوره حجرات، 1379ش، ص238.

[31]. «نجابت جنسی زن»، وب‌سایت نشر پیله.

[32]. فيض كاشانى، راه روشن، 1372ش، ج5، ص35.

[33]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج3، ص369.

[34]. فيض كاشانى، ترجمة الحقائق، 1387ش.

[35]. «چگونه خودمان یک فرد نجیب و سر به زیر نشان دهیم؟»، مرکز پاسخگویی به سوالات دینی.

[36]. «پسر عارف هنوز خود را ژن خوب می‌نامد»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.

[37]. هلالى، كتاب سليم بن قيس الهلالي، 1405ق، ج2، ص577.

[38]. طبرانی، المعجم الاُوسط، 1415ش، ص200؛ طبرانی، المعجم الکبیر، بی‌تا، ص 348؛ ابونعیم، دلائل النبوة (لأبي نعیم)، 1412ق، ص58؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، 1435ق، ص135.

[39]. نصيرالدين طوسى، اخلاق ناصرى، 1413ق، ص182 و 236.

[40]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج4، ص88.

[41]. انصاريان، عرفان اسلامى (شرح مصباح الشريعة)، 1386ش، ج9، ص137.

[42]. سجاسى، فرائد السلوك، 1368ش، ص91؛ آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص192.

[43]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج2، ص10.

[44]. مكارم شيرازى، اخلاق در قرآن، 1377ش، ج3، ص360.

[45]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص113.

[46]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص68.

[47]. نراقى، معراج السعادة، 1378ش، ص566.

[48]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج6، ص38-39.

[49]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص354؛ آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج6، ص452.

[50]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص264.

[51]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص199.

[52]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص134.

[53]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج5، ص291.

[54]. آقاجمال خوانسارى، شرح بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم، 1366ش، ج1، ص54.

[55]. «نجابت چیست؟ خصوصیات دختر نجیب کدام است؟»، وب‌سایت مجلۀ بانوان.

[56]. صدر، استقامت، 1377ش، ص218-219.

[57]. ابن‏بابويه، بلوهر و بوذاسف، 1376ش، ص 124؛ مجلسى، عين الحيات 1382ش، ج1، ص590-591.

[58]. فيض كاشانى، ده رساله فيض كاشانى، 1371ش، ص211.

[59] صدر، استقامت، 1377ش، ص218.

[60]. كانون نشر و ترويج فرهنگ اسلامى حسنات اصفهان، سيرى در سپهر اخلاق، 1389ش، ج2، ص58.

[61]. «نجابت چیست؟ خصوصیات دختر نجیب کدام است؟»، وب‌سایت مجلۀ بانوان.

[62]. مسترحمى، نصايح لقمان حكيم، 1381ش، ص287.

[63]. بهشتى، تربيت از ديدگاه اسلام، 1360ش، ص123.

[64]. شایگان، «نژادپرستی چیست؟»، سایت خبری تحلیلی عصر ایران.

[65]. «پسر ترامپ مدعی ژن خوب»، پایگاه خبری برترین‌ها.

[66]. پناهی، «سلبریتی‌هایی که خون نجیب زادگی در رگ‌های خود دارند»، پایگاه خبری برترین‌ها.

نوشته شده توسط عبدالله اخلاقی در چهارشنبه ۱۴۰۳/۰۱/۰۸ |